Tekstilde Kullanılan Kimyasallar

azo boya ve tekstil sektöründe kullanılan kimyasallar hk.

        Tekstilde kullanılan kimyasallar iki guruptur. Birinci gurupta Kostik, Soda, Asetik Asit, Hidrojen Peroksit ve benzeri gibi kimyasallar (comodity chemicals) sayılabilir. Bir de belli bir formulle  üretilmiş veya özel tasarımlanmış ,  tekstil üretim basamaklarında özel bir amaç için kullanılan kimyasallar vardır. Bu ikinci guruba Tekstil Yardımcı Kimyasalları denilir

Kimyasal maddeler (çoğunluğu yardımcı kimyasallar olmak üzere) tekstil üretiminde her işlem basamağında kullanılan maddelerdir. Tekstil yardımcı kimyasallarının çoğunluğu ise yüzey aktif özellik  gösterir. Bu nedenle bu  bölümde önce yüzey aktif maddelerin özellikleri ve uygulama alanları;sonra tekstil üretiminin işlem basamakları ve bu işlemlerde kullanılan kimyasallar konu edilecektir.

         TEKSTİLDE BOYAMA İŞLEMLERİ TARİHÇESİ Tekstil boyama çok eski devirlerde beri uygulanan bir işlemdir. Tarihin ilk çağlarından beri pamuk ve yün gibi doğal elyaflar renklendirilmiştir. Eski  dönemlerde boyar  maddeler  doğadan; bitkilerden, hayvanlardan ve topraktan elde edilen maddeler kullanılarak yapılmakta idi. İndigofera bitkisinden elde edilen indigo boya, rubia  tirotoiumdan elde edilen alizarin, topraktan elde edilen krom sarısı  bunlara birer örnektir. 19. yüzyıl ortalarına kadar tekstil boyamacılığında doğal boyarmaddeler kullanıldı . Bunlar büyük oranda  bitkisel kaynaklı l boyarmaddelerdi. Bitkisel boyarmaddelere en yaygın örnek kök boyalardır . Kök boyanın boya özünde etkin madde ise anilindir. 19. Yüzyıl ikinci yarısında Anilinin bir antrokinon  türevi olduğu keşfedildikten sonra sentetik boya üretimine başlanılmıştır. İlk olarak da 1968 de sentezlenmiştir. Eski  dönemlerde uygulanan doğal boyarmaddelerle boyama. işlemi üç gurupta toplanabilir. Direkt boyama, Küp boyama, Mordanla boyama. Direk boyamadaki boyarmaddeye örnek kök boya veya alizarin boya, küp  boyarmaddeye örnek İndigo’dur. Mordanla boyama ise boyarmaddenin daha iyi bağlanmasını sağlamak [40] veya boya etkisini güçlendirmek için boya banyosuna mordan olarak isimlendirilen tuz, limon tuzu, , sirke.. gibi maddeler ilavesi ile boyama olarak açıklanabilir. Mordanla boyamada; ya önce mordanlama sonra boyama yapılır veya mordanlama ve boyama aynı banyoda olur. Genellikle köylerimizde yakın zamana kadar, iplik ve dokumaların boyanmasında doğrudan doğadan elde edilmiş boya maddeleri kullanılmakta idi. Çile halindeki iplikler ve boyarmaddeler, bakır kazanlarında,ağır odun ateşinde kaynatılarak boyama işlemine tabi tutulmaktaydı. Anadolu’da ise pişmiş toprak küpler kullanılıyordu . Günümüzde halen bu doğal boyarmaddeler halı ,kilim, yazma gibi el sanatları renklen - dirmesinde kullanılmaktadır. Doğal Boyarmaddelerin haslıkları iyi, maliyeti düşük, ama üretimi zor, çok işçilik gerektiren ve mevsimsel şartlara bağlı, istenilen her renk eldesi zor, boyama prosesi zor ve uzundur. Sentetik boyarmaddeler ise renk yelpazesi geniş, her partide aynı rengi tuturmak mümkün, renkler daha parlak, boyama prosesi daha basit ve kısa , haslık derecesi hem düşük hem yüksek olanı mevcut, genelde daha pahalı olanlardır. 

Boyarmaddeler kimyasal yapılarına göre 7 guruba ayrılır.    

 1- Azo Boyarmaddeler

 2- Nitro ve Nitrozo Boyarmaddeler

 3- Polimetin Boyarmaddeler 4- Arilmetin Boyarmaddeler

 5- Azo annulen Boyarmaddeler

 6- Karbonil  Boyarmaddeler

7- Kükürt Boyarmaddeler Bunlar arasında en yaygın olan birinci gurup, azo boyarmaddelerdir. Küpe ve Kükürt boyama dışında her boyama gurubunda azo gurubu vardır.

TMMOB Kimya Mühendisleri Odası - Müjgan İlter Mayıs 2015, İzmir

 

Etiketler: tekstil,kimyasallar,azo boyalar,tarihçesi,tehlikeli maddeler
Eylül 30, 2020
Listeye dön
Çerez Kullanımı

Tobraana.com hizmetlerimizi ve alışveriş deneyiminizi iyileştirmek için çerezler (cookies) kullanıyoruz. Detaylı bilgi için

Gizlilik ve Güvenlik sayfamızı, kişisel verin korunması kanunu hakkında bilgilendirme için KVKK sayfamızı inceleyebilirsiniz.